Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, która wiąże się z zaburzeniami w przetwarzaniu węglowodanów i dotyka coraz większą liczbę osób na świecie. W ciągu ostatnich 30 lat liczba chorych na cukrzycę wzrosła czterokrotnie, co oznacza, że obecnie choroba ta dotyczy około 1 na 11 dorosłych ludzi na całym globie. Z tego powodu ONZ określiło cukrzycę mianem epidemii XXI wieku [1-2]. W tym artykule przedstawimy, kto powinien przestrzegać diety cukrzycowej, jakie są jej zasady, co można spożywać, a czego należy unikać, a także jak skomponować dietę odpowiednią dla osób z cukrzycą.
Na czym polega dieta cukrzycowa i kto powinien z niej korzystać?
Dieta cukrzycowa jest wskazana dla osób z zaburzoną tolerancją glukozy, by obniżyć jej stężenie we krwi, zapobiegać hiperglikemii i poprawić metabolizm. Jest ona odpowiednia dla pacjentów z cukrzycą typu 1, gdzie problemem jest brak odpowiedniego wydzielania insuliny przez trzustkę, oraz dla osób z cukrzycą typu 2, gdzie produkcja insuliny jest niewystarczająca lub organizm nie potrafi jej właściwie wykorzystać, co często jest związane z insulinoopornością. Dieta ta jest również rekomendowana dla kobiet z cukrzycą ciążową [3-7]. Warto zaznaczyć, że przed rozwojem cukrzycy typu 2 często pojawia się stan przedcukrzycowy. W takiej sytuacji zaleca się wprowadzenie diety podobnej do tej stosowanej przy cukrzycy typu 2, co może pomóc w zmniejszeniu masy ciała oraz poprawie zdrowia poprzez zmianę stylu życia i ewentualne leczenie farmakologiczne [6].
Zasady żywieniowe w zależności od rodzaju cukrzycy
Dieta cukrzycowa, zarówno przy cukrzycy typu 1, jak i typu 2, powinna opierać się na zasadach zdrowego odżywiania, z uwzględnieniem kilku kluczowych aspektów:
- Kontrola wielkości porcji oraz ilości spożywanych węglowodanów.
- Ograniczenie produktów bogatych w łatwo przyswajalne węglowodany, w tym cukry dodane.
- Regularne spożywanie posiłków, z naciskiem na śniadanie.
W przypadku cukrzycy typu 1, dieta powinna składać się z produktów o niskiej zawartości łatwo przyswajalnych węglowodanów, a jej planowanie powinno uwzględniać system wymienników węglowodanowych (WW) i białkowo-tłuszczowych (WBT). Z kolei przy cukrzycy typu 2, z uwagi na częste występowanie nadwagi lub otyłości, kluczowym celem jest osiągnięcie i utrzymanie właściwej kontroli metabolicznej oraz redukcja nadmiaru masy ciała, co może wymagać zastosowania diety o obniżonej kaloryczności.
Dieta cukrzycowa powinna dostarczać około 45% energii z węglowodanów, przy czym większy udział produktów o niskim indeksie glikemicznym jest zalecany. Tłuszcze powinny stanowić 25-40% wartości energetycznej diety, z naciskiem na unikanie tłuszczów nasyconych i trans. Białko powinno stanowić 15-20% kalorii, z możliwością zwiększenia jego udziału (do 20-30%) u osób z nadwagą cierpiących na cukrzycę typu 2.
Co można jeść na diecie cukrzycowej?
Węglowodany w diecie cukrzycowej powinny pochodzić głównie z pełnoziarnistych produktów zbożowych o niskim indeksie glikemicznym, takich jak pieczywo pełnoziarniste, makaron pełnoziarnisty, brązowy ryż, płatki owsiane czy gruboziarniste kasze. Istotne jest również spożywanie warzyw, zwłaszcza tych bogatych w błonnik i o niskiej zawartości węglowodanów, jak szpinak, brokuły czy papryka.
Owoce mogą być spożywane w umiarkowanych ilościach, najlepiej te o niskim indeksie glikemicznym, takie jak jagody. Zaleca się stosowanie tłuszczów roślinnych, takich jak oliwa z oliwek, natomiast źródła białka powinny obejmować produkty mleczne bez cukru, ryby, mięso, jaja oraz rośliny strączkowe.
Produkty niewskazane na diecie cukrzycowej
W diecie cukrzycowej należy unikać produktów o wysokim indeksie glikemicznym, takich jak cukier, słodycze, soki owocowe, a także ograniczać owoce o średnim indeksie glikemicznym, takie jak winogrona czy dojrzałe banany. Rekomendowane jest również ograniczenie spożycia czerwonego mięsa, soli oraz alkoholu, który może sprzyjać hipoglikemii
Należy pamiętać, że dieta cukrzycowa powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta. W leczeniu cukrzycy można stosować różne podejścia dietetyczne, takie jak dieta DASH, dieta śródziemnomorska czy diety roślinne, w zależności od wymagań pacjenta.